तळेगावची हिरकणी : सौ. नयना रवींद्र आभाळे
“जगण्यातली खरी श्रीमंती म्हणजे किती मिळवले यामध्ये नसते, तर किती दिले यामध्ये असते” — ह्या तत्त्वज्ञानावर चालणारी व्यक्ती म्हणजे तळेगावची हिरकणी, समाजकार्य, पर्यावरण आणि स्त्रीशक्तीचे जाज्वल्य प्रतीक — सौ. नयना रवींद्र आभाळे.
बालपणापासूनच त्यांच्यामध्ये समाजसेवेचे बीज रोवले गेले. “वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे वनचरे” असे संत तुकाराम महाराज म्हणतात. त्याच विचारांचा वारसा आईकडून लाभला. हजारो झाडे लावून त्यांची काळजी घेणाऱ्या मातेकडून त्यांना निसर्गप्रेम आणि मुक्या जीवांवरील करुणा हा संस्कार मिळाला.
शालेय जीवनातच क्रीडा क्षेत्रात त्यांनी आपली छाप सोडली. राज्यस्तरीय स्पर्धांमध्ये यश मिळवत अनेक बक्षिसांनी शाळेचा आणि मावळ भूमीचा गौरव वाढविला. शिक्षणात कला शाखेत पदवी घेतल्यानंतर एम.ए.च्या अभ्यासक्रमातही त्या पुढे सरसावल्या.
१९९५ मध्ये महाराष्ट्रातील पहिली महिला पॅराग्लायडर म्हणून त्यांचे नाव इतिहासात नोंदले गेले. कामशेतच्या डोंगरावरून तब्बल ३६०० फुटांवरून उड्डाण करणाऱ्या या निर्भीड स्त्रीने “स्त्रीशक्तीला आकाशाचीही मर्यादा नाही” हे जगाला दाखवून दिले. ट्रेकिंग, रॅपलिंग, क्लाईंबिंग यामध्ये त्यांना अपार रस. जीवधन, हरिश्चंद्रगड, कोकणकडा, ढाकभैरी अशा दुर्गम ठिकाणी त्यांनी आपल्या साहसी वृत्तीची प्रचिती दिली.
त्यांची ओळख मात्र केवळ साहसापुरती मर्यादित नाही. १९९८ पासून त्या “सर्पमैत्रीण” म्हणून संपूर्ण मावळ परिसरात कार्यरत आहेत. मुळशी तालुक्यात भेकर गिळून जीव मरणाच्या उंबरठ्यावर आलेल्या दुर्मिळ अजगराला वाचवून त्यांनी “करुणा हीच खरी धर्माची ओळख” हे सिद्ध केले. या घटनेची दखल स्टार माझा, पर्शियन न्यूज ते डिस्कव्हरीपर्यंत राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय माध्यमांनी घेतली.
“सेवा हीच खरी साधना” या तत्त्वावर २०११ साली त्यांनी सामाजिक सहयोग उपक्रम चळवळ ही संस्था स्थापन केली. आदिवासी भागात छोटी वाचनालये, गरजू मुलांसाठी शालेय साहित्य वाटप, वीटभट्टीवर शाळा सुरू करणे, जीवनावश्यक वस्तूंचे वितरण अशा अनेक उपक्रमांद्वारे त्यांनी हजारो जीवनांना स्पर्श केला आहे. स्वामी विवेकानंदांच्या १५० व्या जयंतीनिमित्त ५० व्याख्यानमालांचे आयोजन करून त्यांनी युवकांमध्ये नवचैतन्य जागवले.
ग्राहक पंचायत पुणे जिल्ह्यात सहसंघटक म्हणून त्यांनी अन्नभेसळ रोखण्यासाठी महिलांमध्ये जनजागृती केली. “जगणे म्हणजे फक्त स्वतःसाठी नव्हे, तर समाजासाठी योगदान” हे तत्त्व त्यांनी आपल्या कार्यातून जपले.
त्यांच्या उल्लेखनीय कार्याची दखल घेऊन ‘महाराष्ट्र कन्या’ या ग्रंथात त्यांच्यावर स्वतंत्र प्रकरण प्रकाशित झाले. आकाशवाणी, ऑल इंडिया रेडिओवर त्यांच्या मुलाखती प्रसारित झाल्या. पुरस्कार, गौरव ही त्यांच्या वाटचालीतील मैलाचे दगड ठरले, पण खरी कमाई म्हणजे लोकांच्या मनात निर्माण झालेला विश्वास.
“अभिमानाने झुंजणारी स्त्री, आणि करुणेने झुकणारी माता” हे दोन्ही पैलू त्यांच्या व्यक्तिमत्वात एकत्र अनुभवायला मिळतात. समाजातील उपेक्षित घटकासाठी अबोलपणे, ढळढळीत आत्मीयतेने काम करणाऱ्या नयनाताई आमच्यासाठी प्रेरणेचा दीपस्तंभ आहेत.
संत एकनाथ महाराज म्हणतात — “परोपकाराय सताम्, जीवितं परोपकाराय धनम्”(सत्पुरुषांचे जीवन परोपकारासाठी असते, धनही परोपकारासाठीच).
हाच विचार अंगीकारून नयनाताईंचे जीवन सतत ध्येयाच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. त्यांच्या हसऱ्या चेहऱ्यामागे स्त्रीशक्तीची जिद्द, समाजप्रेम आणि मातृत्वाचा कळस गवसतो.
आज त्या आमच्यासाठी केवळ तळेगावची हिरकणी नसून, समाजसेवेच्या आकाशातील एक तेजस्वी तारा आहेत.
संजय दंडेल ९९२२८४२९९२, गणेश नामदेव भेगडे ९९२१८०७११
